Bồi đắp 'điểm tựa' cộng đồng từ Nghị định 307/2026/NĐ-CP

(Chinhphu.vn) - Giai đoạn 2021 - 2025 đã ghi nhận những thành tựu nổi bật trong thực hiện chính sách đối với đội ngũ người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào có đạo. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới thể chế, cuộc cách mạng sắp xếp tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương và thực tiễn đời sống cơ sở đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với những "điểm tựa" cộng đồng.

Nghị định 307/2026/NĐ-CP ngày 4/8/2026 được ban hành đáp ứng đòi hỏi cấp thiết đó. Những quy định mới đánh dấu bước đột phá trong tư duy xây dựng chính sách khi phân cấp rõ ràng, chuẩn hóa tiêu chí và nâng trần mức chăm lo, đãi ngộ tương xứng với cống hiến của người có uy tín.

Bài 1: Đòn bẩy chính sách tiếp sức những 'đầu tàu'

Gần 30.000 người có uy tín đang là "đầu tàu" trong các phong trào ở cơ sở. Đổi mới chính sách đãi ngộ chính là đòn bẩy kịp thời để họ tiếp tục phát huy trọn vẹn vai trò trong bối cảnh mới.

Người có uy tín là lực lượng nòng cốt, góp phần tuyên truyền, vận động đồng bào chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tham gia phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, giữ gìn bản sắc văn hóa, bảo đảm an ninh, trật tự và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.

Thực hiện Nghị định 05/2011/NĐ-CP về công tác dân tộc, chính sách đối với người có uy tín đã được thực thi thường xuyên, liên tục để phát huy vai trò của đội ngũ "đầu tàu" này. Kết quả quan trọng nhất của chính sách là không chỉ hỗ trợ, động viên một cá nhân mà thông qua đó tạo sức lan tỏa trong cả cộng đồng.

Trà Hiệp là thôn mới của xã Thanh Bồng (Quảng Ngãi), được thành lập trên cơ sở sáp nhập thôn Nguyên, thôn Cưa và Tổ 1 của thôn Băng. Sau sáp nhập, toàn thôn có 246 hộ, hơn 1.012 nhân khẩu, phần lớn là đồng bào dân tộc Co.

Từ ngày 1/7/2026, Trà Hiệp vận hành bộ máy hành chính cấp thôn mới. Với vai trò "đầu tàu", anh Hồ Văn Chiến (sinh năm 1987), sau khoảng 1 tháng được chỉ định làm trưởng thôn lâm thời, anh chính thức trở thành người đứng đầu chính quyền thôn Trà Hiệp từ cuộc bầu cử được xã Thanh Bồng tổ chức ngày 26/7/2026.

Những phiếu bầu không phải là ngẫu nhiên, đồng thời cũng là kỳ vọng mới của cử tri thôn Trà Hiệp đối với Trưởng thôn Hồ Văn Chiến. Trước khi sáp nhập thôn, với vai trò là người có uy tín và là thành viên Ban Công tác Mặt trận thôn Cưa (cũ), tiếng nói của anh đã được "định vị" trong sự mến phục của bà con.

Theo anh Chiến, vai trò của người có uy tín không dừng lại ở câu chuyện gương mẫu trong đời sống mà quan trọng hơn là trở thành "hạt nhân" đoàn kết cộng đồng. Trong sinh hoạt hằng ngày thường nảy sinh nhiều mâu thuẫn nhỏ, ngoài nhiệm vụ của Ban Công tác Mặt trận thôn, với uy tín của mình, anh đã tìm cách hòa giải để giữ tình làng nghĩa xóm.

Đó là kinh nghiệm để anh làm tốt hơn, với yêu cầu cao hơn khi được bầu làm Trưởng thôn Trà Hiệp. Thử thách đầu tiên trên cương vị mới của Hồ Văn Chiến là khi thôn Trà Hiệp được giao làm "chủ nhà" của Ngày hội văn hóa dân tộc Co xã Thanh Bồng diễn ra 2 ngày (27 - 28/8/2026). Anh đảm nhận vai trò Đội trưởng của đội Trà Hiệp để cùng 6 đội thi khác tham gia các hoạt động trong Ngày hội.

Đây là sự kiện chào mừng 67 năm Ngày Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi (28/8/1959 - 28/8/2026) và 81 năm Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026). Ngày hội góp phần tăng cường đoàn kết giữa các thôn, đồng thời phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, các tầng lớp nhân dân gìn giữ, trao truyền và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Co trên địa bàn xã Thanh Bồng.

Cũng như anh Chiến, đội ngũ người có uy tín trong đồng bào DTTS, đồng bào có đạo đã và đang phát huy vai trò "đầu tàu" trong các phong trào ở cơ sở. Sau sáp nhập đơn vị hành chính, dù có hoặc không công tác trong hệ thống chính trị, họ tiếp tục vẫn là "điểm tựa" vững chắc của cộng đồng.

Một điểm nhấn tạo nên giá trị khác biệt của lực lượng người có uy tín là sự đa dạng về thành phần.

Không giống nhau về chức danh nhưng điểm chung của người có uy tín là sự tín nhiệm của người dân. Họ là "điểm tựa", đồng thời cũng là một phần của cộng đồng và là "cánh tay nối dài" của chính quyền cơ sở.

Vai trò đó được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại buổi tiếp các già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín tiêu biểu toàn quốc ngày 18/4/2026. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín là điểm tựa tinh thần, là nơi hội tụ niềm tin, góp phần giữ vững sự ổn định và gắn kết từ cơ sở.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đội ngũ già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín đã có những đóng góp bền bỉ, thầm lặng nhưng hết sức to lớn. Với lĩnh vực văn hóa, những đóng góp đó gìn giữ cái gốc của dân tộc, giữ gìn những giá trị làm nên bản sắc, chiều sâu và sức mạnh bền vững của đất nước Việt Nam.

Để phát huy vai trò của đội ngũ "đầu tàu" ở cơ sở, chủ trương chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người có uy tín đã được cụ thể hóa thành chính sách. Từ năm 2011, chính sách đối với người có uy tín được quy định riêng một điều tại Nghị định 05/2011/NĐ-CP về công tác dân tộc.

Theo Điều 12 của Nghị định 05/2011/NĐ-CP, người có uy tín được bồi dưỡng, tập huấn; đồng thời được hưởng chế độ đãi ngộ và các ưu đãi khác để phát huy vai trò trong việc thực hiện chính sách dân tộc ở địa bàn dân cư, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.

Quy định này đã được cụ thể hóa tại Quyết định 18/2011/QĐ-TTg (được sửa đổi, bổ sung tại Quyết định 56/2013/QĐ-TTg). Từ tháng 4/2018 đến nay, chế độ hỗ trợ người có uy tín được thực hiện theo Quyết định 12/2018/QĐ-TTg (được sửa đổi, bổ sung tại Quyết định 28/2023/QĐ-TTg) với định mức, cơ chế được nâng lên.

Theo báo cáo của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, thực hiện Quyết định 12/2018/QĐ-TTg, giai đoạn 2021 - 2025 gần 500 tỷ đồng đã được bố trí để thực hiện chế độ, chính sách đối với người có uy tín. Chính sách cũng chú trọng cung cấp báo chí, tài liệu và thông tin về chủ trương, chính sách, pháp luật, tình hình kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, công tác dân tộc.

Từ độ bao phủ đó có thể thấy, chính sách đối với cho người có uy tín không đơn thuần là một chính sách an sinh. Đây thực sự là một bộ phận trong công tác vận động quần chúng, là khoản đầu tư để đội ngũ có ảnh hưởng trong cộng đồng có thêm thông tin, kiến thức và điều kiện thực hiện tốt hơn vai trò "đầu tàu".

Tổng kết thực hiện Quyết định 12/2018/QĐ-TTg để tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành chính sách mới, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đánh giá, chính sách đã động viên người có uy tín tham gia vận động đồng bào, tạo đồng thuận trong thực hiện công tác dân tộc, tôn giáo. Việc thực hiện các chính sách đã góp phần thay đổi nhận thức của cả hệ thống chính trị về vị trí, vai trò của người có uy tín trong cộng đồng.

Qua quá trình thực hiện, chính sách đối với người có uy tín đã khẳng định vai trò trong việc củng cố đồng thuận ở cơ sở. Tuy nhiên, bối cảnh tổ chức chính quyền, địa bàn dân cư và yêu cầu phát huy vai trò người có uy tín đã có nhiều thay đổi, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách.

Đáng chú ý, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, sắp xếp đơn vị hành chính và những thay đổi trong đời sống cộng đồng khiến một số quy định hiện hành không còn hoàn toàn phù hợp. Một số tiêu chí, quy trình lựa chọn, công nhận, chế độ hỗ trợ và cách thức tổ chức thực hiện cần được rà soát, điều chỉnh sát hơn với thực tiễn.

Từ thực tiễn tổng kết, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu, xây dựng trình Chính phủ ban hành Nghị định số 307/2026/NĐ-CP ngày 4/8/2026. Chính sách mới được ban hành đánh dấu bước đột phá trong tư duy xây dựng chính sách khi phân cấp rõ ràng, chuẩn hóa tiêu chí và nâng trần mức chăm lo, đãi ngộ tương xứng với cống hiến của người có uy tín.

Theo Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông, trong lĩnh vực công tác dân tộc, hiện có 2 nghị định quan trọng, là Nghị định 05/2011/NĐ-CP về công tác dân tộc và Nghị định 307/2026/NĐ-CP.

Đối với Nghị định 307/2026/NĐ-CP, các quy định trước đây được rà soát, tích hợp và quy định thống nhất, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho việc tổ chức thực hiện, đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò của Người có uy tín là lực lượng nòng cốt, "cánh tay nối dài" của Đảng và Nhà nước ở cơ sở.

Từ những kết quả đã được khẳng định đến những yêu cầu mới của thực tiễn, việc ban hành chính sách mới đối với người có uy tín là tất yếu khách quan. Nghị định 307/2026/NĐ-CP không chỉ đặt lại cách thức thực hiện chính sách, mà còn mở ra yêu cầu cao hơn là làm thế nào để người có uy tín thực sự phát huy được tiếng nói, ảnh hưởng và sức lan tỏa trong cộng đồng.

Bài 2: Đổi cách phát huy vai trò người có uy tín

Sơn Hào