Bài cuối: Bản lĩnh 'chèo lái' trên chặng nước rút

(Chinhphu.vn) - Để hoàn thành 100 trường dân tộc nội trú liên cấp trước thềm năm học mới 2026 - 2027, bản lĩnh “chèo lái” của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương có ý nghĩa rất quan trọng.

Sau những ngày "vượt nắng, thắng mưa" trên công trường và nỗ lực tháo gỡ áp lực vật liệu, chi phí vượt dự toán, "cuộc đua" hoàn thành 100 trường dân tộc nội trú liên cấp trước năm học 2026 - 2027 đang bước vào chặng nước rút quyết định. Ở thời điểm này, bên cạnh nguồn lực và giải pháp kỹ thuật, bản lĩnh điều hành, khả năng xử lý tình huống và tinh thần dám nghĩ, dám làm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương đang trở thành yếu tố then chốt quyết định tiến độ từng công trình.

Triển khai Thông báo số 81-TB/TW của Bộ Chính trị, Cao Bằng là một trong những tỉnh có nhiều dự án đầu tư xây dựng trường phổ thông dân tộc nhất cả nước. Với 11 trường phải hoàn thành trước 30/8/2026, tỉnh đang chịu áp lực vô cùng lớn về tiến độ thi công.

Theo rà soát, tính đến ngày 12/6/2026, toàn tỉnh có 7/11 trường đang chậm tiến độ nghiêm trọng. Trong đó, dự án ở xã Đình Phong, nhiều hạng mục trọng điểm (các khối nhà lớp học, ký túc xá, nhà ăn, nhà đa năng, khu bếp, nhà hiệu bộ) chậm khoảng 50 đến 60 ngày, ở xã Tổng Cọt và xã Đàm Thủy chậm khoảng 60 ngày…

Đặc biệt, ở dự án Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Lũng Nặm, một số hạng mục chính đang chậm khoảng 70 ngày so với tiến độ đã được thống nhất. Thậm chí có nhiều hạng mục như nhà hiệu bộ, nhà ăn, nhà bếp, nhà đa năng đang thực hiện san nền.

Trước tình trạng đó, trong ngày 12/6/2026, ông Lê Hải Hòa, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng đã ký các công văn chấn chỉnh, khắc phục chậm tiến độ tại 7 dự án (Đình Phong, Tổng Cọt, Đàm Thủy, Lũng Nặm, Trường Hà, Phục Hòa, Quang Trung). Đồng thời, ông cũng có công văn yêu cầu bảo đảm tiến độ tại 2 dự án: Hạ Lang, Trà Lĩnh.

Trong các công văn, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng yêu cầu Ban Quản lý dự án đầu tư và xây dựng tỉnh xác định rõ từng hạng mục chậm, nguyên nhân chậm, khối lượng còn lại, mốc hoàn thành bắt buộc, nguồn lực cần bổ sung và trách nhiệm của từng đơn vị; tổ chức kiểm tra hiện trường, báo cáo UBND tỉnh trước 17 giờ hằng ngày.

Đặc biệt, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng lưu ý sẽ không chấp nhận báo cáo tiến độ chung chung, không có số liệu kiểm chứng, không xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm. Trong trường hợp nhà thầu không thực hiện đúng cam kết, không có chuyển biến thực chất về tiến độ hoặc để chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan thì áp dụng biện pháp xử lý theo hợp đồng và quy định pháp luật.

Động thái cứng rắn này được đưa ra trong bối cảnh nhiều dự án trên địa bàn tỉnh đang thiếu hụt nhân công nghiêm trọng. Trong đó, dự án ở Tổng Cọt đang thiếu khoảng 90 người, Lũng Nặm khoảng 110 người, Đình Phong khoảng 140 người, Đàm Thủy khoảng 190 người,…

Trước đó, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa đã gửi thư mong các nhà thầu tăng tốc 11 trường nội trú biên giới. Trong thư, nhấn mạnh từ nay đến 30/8/2026, mỗi ngày đều có ý nghĩa quyết định, ông đề nghị các nhà thầu "không chờ đợi, không cầm chừng, không làm theo kiểu giữ nhịp độ bình thường".

Những chỉ đạo theo ngày, yêu cầu kiểm đếm tiến độ đến từng hạng mục, từng nhà thầu cho thấy quyết tâm không để bất kỳ công trình nào bị bỏ lại phía sau. Khi đồng hồ đếm ngược tới ngày khai giảng đang chạy nhanh từng ngày, những "quyết định thép" không chỉ là mệnh lệnh hành chính, mà còn là lời hiệu triệu thúc các công trường tăng tốc, biến áp lực tiến độ thành hành động cụ thể trên từng mét vuông xây dựng.

Sự quyết liệt từ Cao Bằng rất cần được áp dụng ở các địa phương đang có nhiều dự án chậm tiến độ nghiêm trọng hoặc có nguy cơ chậm tiến độ. Trong báo cáo ngày 28/5/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nhấn mạnh, nhiều địa phương hiện chưa thực hiện nghiêm Công điện số 42/CĐ-TTg ngày 23/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Theo Bộ GD&ĐT, trong công điện, Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố biên giới đất liền chịu trách nhiệm toàn diện về danh mục dự án, nội dung, tổng mức đầu tư, tính chính xác của thông tin, số liệu đề xuất, báo cáo, bảo đảm đúng quy định, đúng mục tiêu, nhiệm vụ của địa phương và chủ trương của Bộ Chính trị, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn báo cáo tiến độ gửi Bộ GD&ĐT đều do Sở GD&ĐT các địa phương ký, rất ít báo cáo do UBND cấp tỉnh trực tiếp ban hành. Chất lượng báo cáo cũng chưa đồng đều, không ít báo cáo số liệu còn thiếu thống nhất, thậm chí mâu thuẫn giữa các biểu mẫu, gây khó khăn cho công tác tổng hợp, đánh giá và tham mưu Chính phủ chỉ đạo, điều hành.

Bộ GD&ĐT kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các địa phương khắc phục ngay những tồn tại, hạn chế này. Đặc biệt, đối với các tỉnh, thành phố đang chậm và có nguy cơ chậm tiến độ phải tăng cường lãnh đạo chỉ đạo, có giải pháp cụ thể để bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình theo Công điện số 42/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cũng cần thấy rằng, khi thời gian hoàn thành công trình được tính bằng ngày, trách nhiệm của người đứng đầu cũng không thể chỉ dừng lại ở những con số trên giấy. Tiến độ của mỗi ngôi trường chính là thước đo cho năng lực điều hành, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hành động của từng địa phương.

Trong cuộc đua này, không có chỗ cho sự chậm trễ hay đùn đẩy trách nhiệm. Bởi phía cuối hành trình không chỉ là những công trình phải hoàn thành đúng hạn, mà là ngày khai giảng của hàng nghìn học sinh vùng biên đang chờ đợi một ngôi trường mới.

Song song với tiến độ thi công trên các công trường, cơ chế vận hành trường dân tộc nội trú liên cấp cũng được gấp rút xây dựng, ban hành. Trong đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 188/2026/NĐ-CP ngày 27/5/2026 quy định chính sách cho học sinh và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền.

Bộ GD&ĐT cũng đã ban hành Thông tư số 12/2026/TT-BGDĐT về quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông nội trú. Các địa phương thì khẩn trương xây dựng, phê duyệt đề án thành lập trường phổ thông nội trú và kế hoạch tuyển sinh, các điều kiện về tài chính, nhân sự,… bảo đảm đưa các trường vào hoạt động ngay sau đầu tư, bắt đầu từ năm học 2026 - 2027.

Cơ sở hạ tầng đi kèm cơ chế, chính sách như cỗ xe "song mã" kéo sự học vùng biên. Dự lễ khởi công, động thổ đồng loạt xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại điểm cầu chính xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn ngày 19/3/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định, việc xây trường là rất quan trọng, tạo điều kiện để các học sinh và thầy cô giáo thi đua dạy tốt và học tốt.

"Các cháu học giỏi thì phải tiếp tục được khuyến khích bồi dưỡng học giỏi hơn. Các cháu chưa giỏi phải được tạo điều kiện, được chăm lo để học tiến bộ bằng các bạn khác", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Kỳ vọng về một bước đột phá cho giáo dục vùng biên đã bắt đầu hiện hữu tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên. Đây là ngôi trường đầu tiên được khánh thành, đưa vào sử dụng từ học kỳ II năm học 2025 - 2026.

Trao đổi với Báo điện tử Chính phủ, thầy Nguyễn Văn Dúp, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, thành công lớn nhất của học kỳ vừa qua là nhà trường đã từng bước xây dựng được nền nếp học tập, nền nếp sinh hoạt của học sinh, tạo được niềm tin của phụ huynh đối với mô hình trường nội trú liên cấp đầu tiên ở vùng biên giới.

"Có những phụ huynh khi đến thăm con đã chia sẻ, con em giờ về nhà biết gấp chăn màn, biết nhắc em học bài, biết phụ giúp bố mẹ việc nhà... Đó là những điều mà không một bảng điểm nào có thể phản ánh đầy đủ được", thầy Dúp phấn khởi nói.

Theo thầy Dúp, trường phổ thông nội trú không chỉ thực hiện nhiệm vụ dạy học mà còn tổ chức quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh. Ở trường, bên cạnh học văn hóa, tham gia văn nghệ, thể thao, học sinh còn được giáo dục truyền thống, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao nhận thức về chủ quyền biên giới quốc gia.

Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 188/2026/NĐ-CP ngày 27/5/2026 quy định chính sách đối với học sinh trường phổ thông nội trú và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền. Đây là chính sách giàu tính nhân văn, thể hiện sự quan tâm toàn diện của Đảng, Nhà nước đối với học sinh vùng khó khăn.

Theo quy định, học sinh nội trú được hỗ trợ 1.170.000 đồng tiền ăn mỗi tháng, 15 kg gạo/tháng, đồng phục, học phẩm và các vật dụng thiết yếu phục vụ học tập, sinh hoạt. Học sinh bán trú ở lại buổi trưa cũng được hỗ trợ tiền ăn và gạo theo quy định.

"Đối với đội ngũ giáo viên, các chính sách thu hút và giữ chân nhà giáo vùng khó khăn, vùng biên giới cũng ngày càng được quan tâm. Hệ thống nhà công vụ được đầu tư đồng bộ, chế độ phụ cấp từng bước được cải thiện, tạo điều kiện để thầy cô yên tâm gắn bó lâu dài với nghề và với vùng biên", thầy Dúp chia sẻ.

Khởi điểm với trường Si Pa Phìn, ở 229 xã khu vực biên giới, những "ngôi nhà chung" của con em đồng bào đang dần thành hình. Đó không chỉ là những công trình hạ tầng mà chính là những "hạt giống" cho tương lai, là kỳ vọng thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng biên với miền xuôi.

Từ những công trường ngổn ngang đất đá nơi biên giới hôm nay đến tiếng trống khai giảng trong những ngôi trường mới chỉ còn được tính bằng vài chục ngày. Khi những cánh cổng trường đồng loạt mở ra vào năm học 2026 - 2027, đó sẽ là thước đo rõ nhất cho hiệu quả của những quyết định được đưa ra trong chặng nước rút, và cũng là câu trả lời cho kỳ vọng về một bước đột phá giáo dục ở vùng biên giới đất liền.

Sơn Hào