Báo Điện tử Chính phủ có cuộc trò chuyện với đạo diễn Việt Tú, nhà sản xuất, doanh nhân hoạt động lâu năm trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa để lắng nghe những chia sẻ từ thực tiễn, sáng tạo, vận hành các sản phẩm và kinh nghiệm học hỏi từ mô hình quốc tế.

Thưa đạo diễn Việt Tú, tiếp cận Nghị quyết 80 không chỉ với tư cách một nhà sáng tạo mà còn là một doanh nhân hoạt động từ sớm trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Anh nhìn nhận thấy cơ hội lớn nào đang mở ra cho công nghiệp văn hóa của Việt Nam?

Đạo diễn Việt Tú: Tôi nghĩ là Nghị quyết 80 mang lại cơ hội không chỉ cho nền công nghiệp văn hóa, mà còn cho cả nền kinh tế. Bởi lẽ, như chúng ta biết tất cả các nước phát triển đều đặt văn hóa ở một vị trí rất cân bằng so với các lĩnh vực khác. Song song với phát triển kinh tế, công nghệ, công nghiệp thì vai trò của văn hóa được đề cao và phát triển từ rất sớm. Bên cạnh đó, văn hóa còn là quyền lực mềm, là hình ảnh của quốc gia khi mà nhắc đến văn hóa đối ngoại trên trường quốc tế.

Vì thế, Nghị quyết 80 mang lại một cơ hội hay nói cách khác là một vận hội lớn để không chỉ chấn hưng văn hóa, mà còn biến những di sản của dân tộc trở thành những tài sản rất có giá trị cho nền kinh tế. Và tôi cho rằng Nghị quyết 80 nếu được thực hiện đúng và thành công thì nó sẽ thay đổi có thể mang lại bước tiến nổi bật đối với nền văn hóa đương đại của cả đất nước.

Trong những chuyến khảo sát học hỏi kinh nghiệm ở nước ngoài thì mô hình hoặc là sản phẩm văn hóa nào khiến anh suy nghĩ nhiều nhất về những giá trị Việt Nam đang có nhưng chưa chuyển hóa được thành sản phẩm đủ sức hấp dẫn công chúng và thị trường?

Đạo diễn Việt Tú: Qua những thời gian nghiên cứu, tìm hiểu ở các các quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển thì tôi thấy rằng cách làm công nghiệp văn hóa của Trung Quốc thì cũng là một mô hình chúng ta có thể học hỏi. Họ dựa vào nền văn hóa bản sắc của dân tộc, di sản, bảo tồn di sản cũng như làm mới các giá trị di sản để có thể từ đó đưa ra những tác phẩm, sản phẩm và đặc biệt là các hệ sinh thái về văn hóa.

Đặc biệt, họ không chỉ chú trọng vào văn hóa mang tính chất là giải trí, mà những nội dung liên quan đến nhân vật chính trị, lịch sử hoặc các sự kiện lịch sử cũng đều được họ chuyển hóa thành những tác phẩm, sản phẩm du lịch, sản phẩm văn hóa hết sức đặc sắc. Thông qua đó, một lần nữa họ có cơ hội để quảng bá cũng như giáo dục, ghi dấu ấn đậm nét về sự kiện, nhân vật lịch sử của quốc gia... trong lòng du khách quốc tế. Tôi thấy đấy là một cách làm rất là tốt.

Còn đối với Việt Nam, tôi thấy thực ra về bản chất, chúng ta không thiếu di sản, không thiếu câu chuyện, nhưng tôi nghĩ cách làm là vô cùng quan trọng. Chúng ta cần chuyển hóa "chất liệu" di sản thành những sản phẩm văn hóa, sản phẩm du lịch có giá trị cao.

Đồng thời, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh các địa phương phải có những mô hình khác nhau và phải mang tính liên vùng. Đấy là một định hướng, một chỉ dấu hướng dẫn vô cùng quan trọng. Bởi nếu bây giờ tất cả các địa phương đều làm sản phẩm giống nhau, câu chuyện giống nhau thì tính đặc thù địa phương không còn và sẽ không thu hút được du khách đến tất cả các địa phương, vùng miền được. Thay vì đó, người ta chỉ chọn đến một số vùng miền cụ thể, làm mất đi cơ hội của các địa phương vốn có những văn hóa, di sản và câu chuyện lịch sử đặc sắc.

Vậy qua quá trình thực hiện các dự án sân khấu, trình diễn thực cảnh và những chương trình nghệ thuật quy mô lớn, anh rút ra bài học gì để đưa chất liệu truyền thống vào một sản phẩm đương đại mà vẫn giữ được chiều sâu văn hóa?

Đạo diễn Việt Tú: Tái hiện câu chuyện lịch sử hay thể hiện giá trị di sản không có nghĩa là làm thay đổi. Có một nguyên tắc bất di bất dịch liên quan đến di sản, lịch sử là chúng ta phải tôn trọng. Còn đổi mới tức là cách đưa công nghệ, đưa những kỹ thuật hiện đại, đưa tư duy kể chuyện hiện đại vào để làm đẹp thêm cách thể hiện câu chuyện về di sản, lịch sử chứ không phải làm khác đi.

Ví dụ như vào năm 2015, chúng tôi đã bắt đầu khởi tạo dự án tại Chùa Thầy, Quốc Oai, và đặt tên dự án là Thuở ấy Xứ Đoài. Chúng tôi không thay đổi bất kỳ điều gì về câu chuyện lịch sử, câu chuyện về di sản, mà chỉ đơn giản là đưa công nghệ vào phương thức thể hiện. Đơn cử như những hiệu ứng bắt mắt, hệ thống ánh sáng hay toàn bộ khối nhà thủy đình nặng khoảng chừng chục tấn từ dưới mặt nước nhô lên và từ đó nghệ sỹ bước ra để biểu diễn.

Tôi cho rằng khi kể một câu chuyện về văn hóa, lịch sử của quốc gia, dân tộc thì điều đầu tiên phải kể đúng đã. Mọi sáng tạo phải trên cơ sở làm đúng, kể đúng.

Vậy nếu được trao không gian và nguồn lực để xây dựng một sản phẩm văn hóa ban đêm cho một địa phương, anh sẽ bắt đầu từ đâu để sản phẩm ấy vừa tạo ra được trải nghiệm khác biệt cho du khách, vừa có khả năng vận hành lâu dài ạ?

Đạo diễn Việt Tú: Chúng ta đang mới bắt đầu công nghiệp văn hóa, các nghệ sĩ vẫn đang tư duy những điều mình làm dưới góc độ chỉ đơn giản là một tác phẩm đơn thuần, chứ không tư duy nó như là một hệ sinh thái. Sản phẩm nếu tồn tại đơn lẻ thì sẽ làm giảm đi các cơ hội tạo thêm nguồn thu cũng như là tạo thêm giá trị gia tăng. Sản phẩm chỉ là điểm khởi đầu, còn hình thành hệ sinh thái thì mới có thể lan tỏa mãi.

Vì vậy, nếu muốn tạo ra một tác phẩm công nghiệp văn hóa có sự lan tỏa, chúng ta phải cần phải tư duy dưới góc độ là đấy là một sản phẩm có sự tham gia của liên ngành.

Tôi lấy ví dụ, chúng tôi có một sản phẩm về văn hóa Việt Nam tại Phú Quốc. Đầu tiên, chủ đầu tư chỉ đặt ra cho tôi bài toán là làm sao có show để diễn vào buổi tối mà trên một sân khấu diện tích khoảng chừng 1,1 hecta. Tôi băn khoăn nếu chỉ diễn buổi tối thì ban ngày làm gì? Cả một sân khấu hoành tráng phơi mưa, phơi nắng trong khi rõ ràng là du khách có nhu cầu trải nghiệm cả ngày. Tôi đã đề xuất chủ đầu tư là thể nghiệm mô hình không gian trình diễn thực cảnh nhập vai và diễn ra cả ngày. Đó chính là lý do show diễn thực cảnh Tinh hoa Việt Nam ra đời với một sân khấu bao gồm 21 gian trải nghiệm di động về văn hóa các vùng miền khác nhau. Ban ngày là không gian để mọi người có thể vào trải nghiệm và buổi tối không gian ấy trở thành sân khấu.

Tôi nghĩ là đây vừa là một công thức tái hiện, biểu diễn về di sản mà không thay đổi cấu phần và giá trị về lịch sử, nhưng tạo ra được những giá trị khai thác về thương mại, kinh tế. Thông qua đó, còn tăng thêm trải nghiệm cho nhiều đối tượng du khách vì thế hệ trẻ bây giờ rất đề cao tính trải nghiệm, chứ không chỉ đến để xem một tác phẩm hay một sản phẩm cụ thể.

Chúng ta đã nói nhiều về công nghiệp văn hóa nhưng mà không ít những sản phẩm được hình thành theo tư duy tổ chức những sự kiện lễ hội riêng lẻ. Từ những thực tế vận hành các chương trình quy mô lớn thì anh thấy Việt Nam đang thiếu những "mắt xích" nào để có thể tạo thành một chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh từ phát triển ý tưởng, từ tổ chức sản xuất đến phân phối tiếp cận công chúng?

Đạo diễn Việt Tú: Đúng là tôi thấy chúng ta vẫn đang tư duy về công nghiệp văn hóa, các sản phẩm theo hướng lễ hội, sự kiện riêng lẻ, tổ chức một lần, xong rồi thôi. Tôi để ý rằng mỗi năm hầu hết các địa phương đều tổ chức lễ hội. Đa phần chúng ta vẫn chưa đặt các chỉ số đo đếm sự thành công của lễ hội dựa trên việc tạo ra điểm đến cho du khách hàng năm hay tính lan tỏa, giá trị kinh tế bền vững.

Mỗi năm, chỉ riêng một lễ hội pháo hoa Đà Nẵng đã thu hút không biết bao nhiêu du khách đến với Đà Nẵng. Qua đó, quốc tế thêm phần hiểu biết và đến với Đà cũng như Việt Nam trong mùa lễ hội pháo hoa. Đà Nẵng làm việc này rất tốt, bởi vì đây là sự kiện nổi bật, đặc sắc hàng năm nên các tour tuyến du lịch có thể quảng bá từ trước, điều luồng khách hướng về đó. Tôi nghĩ rằng chủ động như vậy mới là tư duy làm công nghiệp văn hóa.

Tương tự như vậy, các quốc gia trên thế giới có lễ hội ánh sáng, lễ hội âm nhạc quốc tế. Tất cả giá trị mang lại đều đo đếm bằng những con số khổng lồ và tác động lớn đến công ăn, việc làm cho nền kinh tế./.

Thực hiện: Dương Tuấn