Bài 2: Đổi cách phát huy vai trò người có uy tín 

(Chinhphu.vn) - Việc điều chỉnh, bổ sung chính sách đối với người có uy tín nhằm tạo động lực để lực lượng được cộng đồng tín nhiệm tiếp tục phát huy vai trò "hạt nhân" tạo đồng thuận ở cơ sở trong điều kiện mới. 

Nghị định 307/2026/NĐ-CP đã đặt ra một cách tiếp cận mới về tiêu chí lựa chọn, công nhận và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), đồng bào có đạo khi lựa chọn sát hơn với cộng đồng, phân cấp mạnh hơn cho cơ sở, giảm thủ tục.

Đáng chú ý, chính sách không chỉ dừng ở hỗ trợ vật chất, mà hướng tới trang bị thêm năng lực để người có uy tín thích ứng với môi trường thông tin mới và phát huy tốt hơn vai trò của mình.

Sau hơn 15 năm kể từ Nghị định 05/2011/NĐ-CP về công tác dân tộc, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đánh giá chính sách đối với người có uy tín đã tạo điều kiện để đội ngũ "đầu tàu" phát huy vai trò. Nhưng trong bối cảnh mới, để người có uy tín thực sự là "hạt nhân" dẫn dắt cộng đồng, chính sách cần chuyển từ thăm hỏi, động viên sang kiến tạo, đồng hành.

Nghị định 307/2026/NĐ-CP ngày 4/8/2026 là văn bản mang tính bước ngoặt, hiện thực hóa yêu cầu này.

Việc "nâng cấp" từ Quyết định của Thủ tướng lên Nghị định của Chính phủ không chỉ đáp ứng yêu cầu của hệ thống pháp luật mới mà còn tạo nền tảng pháp lý thống nhất, ổn định hơn cho chính sách đối với người có uy tín.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là tiêu chí lựa chọn theo Nghị định 307/2026/NĐ-CP hướng mạnh hơn vào giá trị thực chất của người có uy tín. Ngoài kế thừa những tiêu chuẩn cũ, tiêu chí mới được nâng lên khi xác định người có uy tín là người có khả năng quy tụ, tập hợp, tuyên truyền, vận động và được người dân tín nhiệm, tin tưởng, nghe và làm theo.

Đây là thay đổi có ý nghĩa về cách tiếp cận. Theo nội hàm mới, uy tín không đơn thuần là một chức vụ mà được kiểm chứng bằng khả năng tạo ảnh hưởng tích cực trong cộng đồng, không phải là một danh hiệu được trao mà được bồi đắp từ những việc làm nhỏ, ý nghĩa lớn trong đời sống sinh hoạt hằng ngày.

Anh Nguyễn Văn Huấn, Bí thư chi bộ - Trưởng xóm Mới Lập, xã Nghĩa Lâm (Nghệ An) là một minh chứng. Chỉ một thời gian ngắn đảm nhận trọng trách ở một xóm có hơn 82% dân số là đồng bào dân tộc Thổ (làm Bí thư Chi bộ - Trưởng xóm từ 1/7/2026), anh đã đứng ra hòa giải 2 vụ việc, trong đó có một vụ tranh chấp đất đai giữa 2 hộ dân liền kề.

Tiếng nói có trọng lượng của anh Huấn không chỉ bởi chức vụ Bí thư chi bộ - Trưởng xóm. Quan trọng hơn đó là uy tín đã được bồi đắp từ năm 2015 khi anh tham gia hoạt động ở xóm với vai trò đoàn viên, sau đó được bầu làm người có uy tín, rồi làm Bí thư chi bộ Làng Nhâm, xã Nghĩa Yên, huyện Nghĩa Đàn cũ.

Theo Nghị định 307/2026/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền phê duyệt danh sách người có uy tín (trước thuộc cấp huyện). Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật để phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp mà còn là bước chuyển trong tư duy quản trị, bảo đảm nguyên tắc "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền).

Là người có uy tín nhiều năm nay của thôn Trường Sơn, xã A Lưới 2 (TP Huế), ông Lê Thanh Nam cảm nhận rất rõ ý nghĩa của việc điều chỉnh này. Theo ông, cấp xã gần dân, hiểu địa bàn và biết ai thực sự được bà con tín nhiệm nên việc phân cấp có thể rút ngắn thời gian, kịp thời xử lý khi có biến động.

Ông Nam cũng chia sẻ thêm, phân cấp cho cơ sở không đồng nghĩa với buông lỏng, bị chi phối tâm lý nể nang. Khi trách nhiệm được giao về cơ sở, yêu cầu đặt ra cho chính quyền xã là phải bảo đảm việc bình chọn dân chủ, công khai, minh bạch và lựa chọn đúng người.

Một vấn đề khiến nhiều người có uy tín quan ngại là trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính cấp thôn, chính sách đối với người có uy tín có thể bị "đứt gãy". Nghị định 307/2026/NĐ-CP đã linh hoạt khi quy định Chủ tịch UBND cấp xã quyết định số lượng người có uy tín tại thôn mới hình thành do sắp xếp, sáp nhập từ ngày 26/5/2026 (không vượt quá tổng số của các thôn trước khi sáp nhập).

Quy định này được các địa phương đánh giá cao. Theo ông Danh Tha, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang, sau sáp nhập, điều quan trọng nhất là phải bảo đảm quyền lợi của người có uy tín không bị ảnh hưởng và công tác vận động quần chúng ở cơ sở được duy trì liên tục.

Đối với An Giang, ông Danh Tha cho biết trước, trong và sau khi hoàn thành sáp nhập đơn vị hành chính cấp thôn, tỉnh đều thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách, bảo đảm không để xảy ra khoảng trống trong quá trình chuyển tiếp. Đây không chỉ thực hiện đúng quy định của Nhà nước mà còn giữ ổn định tâm lý để người có uy tín phát huy vai trò của mình.

Một điểm đáng chú ý trong Nghị định số 307/2026/NĐ-CP đã bổ sung chính sách bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng khai thác, sử dụng, xử lý thông tin trên internet, mạng xã hội cho người có uy tín. Đây là bước đột phá nhắm phát huy vai trò của đội ngũ "đầu tàu" trên môi trường số.

Đây không phải một thay đổi nhỏ. Bởi môi trường mà người có uy tín thực hiện vai trò của mình hiện không chỉ qua cuộc họp thôn, một buổi tuyên truyền hay tờ báo mà còn đến qua điện thoại thông minh, mạng xã hội, các nền tảng trực tuyến...

Những năm gần đây, công tác tuyên truyền, vận động của ông Giàng A Lỳ, người có uy tín ở thôn Đắk Snao 2, xã Quảng Sơn (Lâm Đồng) thuận tiện hơn nhờ chuyển đổi số. Với chiếc điện thoại thông minh, ông chuyển tải thông tin đến người dân qua các nhóm Zalo một cách nhanh chóng.

Cũng như ông Lỳ, mạng xã hội, các các nền tảng đang trở thành "cầu nối" giữa người có uy tín với chính quyền địa phương và với đồng bào. Nhưng ở chiều ngược lại, đây cũng là "trận địa" đòi hỏi bản lĩnh, năng lực của người có uy tín bởi cùng với thông tin chính thống là lượng lớn thông tin chưa được kiểm chứng, thậm chí thông tin sai lệch.

Theo ông Lê Thanh Nam, người có uy tín thôn Trường Sơn, xã A Lưới 2 (TP Huế), nếu không có kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, người có uy tín dễ lạc vào "ma trận" thông tin thất thiệt. Vì thế, việc bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng khai thác, sử dụng, xử lý thông tin trên internet, mạng xã hội là chính sách hoàn toàn cần thiết, cấp thiết đối với người có uy tín hiện nay.

Những điều chỉnh, bổ sung trong Nghị định số 307/2026/NĐ-CP sẽ tạo điều kiện để uy tín xã hội của những "đầu tàu" được chuyển hóa thành nguồn lực xây dựng cộng đồng. Trong bối cảnh vùng đồng bào DTTS, vùng đồng bào có đạo đang đứng trước những chuyển động sâu sắc về kinh tế, xã hội, dân cư, công nghệ và phương thức tiếp cận thông tin, Nghị định số 307/2026/NĐ-CP là một bước hoàn thiện thể chế, từ "hỗ trợ" chuyển mạnh sang "phát huy", từ đó bồi đắp những "điểm tựa" ở vùng đồng bào DTTS, vùng đồng bào có đạo.

Sơn Hào