Bước vào năm học 2026-2027, ngành Giáo dục chuyển trọng tâm từ hoàn thiện cơ chế, chính sách sang tạo ra những kết quả cụ thể trong từng nhà trường.
Trao đổi với Báo điện tử Chính phủ về những vấn đề đang được giáo viên, phụ huynh và xã hội quan tâm, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, những thay đổi này phải được thể hiện bằng kết quả cụ thể đối với từng nhà trường và người học.
Năm học vừa qua, toàn ngành đã triển khai nhiều giải pháp, tạo ra những chuyển biến quan trọng về thể chế, chính sách và nguồn lực. Trong năm học mới, toàn ngành tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết là tiếp tục tăng cường điều kiện cơ sở vật chất, trường lớp và đội ngũ giáo viên. Đây là những điều kiện thiết yếu để mở rộng cơ hội học tập công bằng, có chất lượng cho mọi người dân, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa và các nhóm đối tượng yếu thế.
Thứ hai là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, bảo đảm an toàn trường học, phòng chống tiêu cực, gian lận trong học tập, thi cử để đưa giáo dục đi vào thực chất.
Thứ ba là tập trung nguồn lực phát triển, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược của đất nước, gắn với phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đó là ba nhiệm vụ trọng tâm trong năm học mới để chuyển hóa những cơ chế, chính sách thành những kết quả cụ thể, thực chất, có tác động lan tỏa trong toàn ngành và đối với xã hội.
Để chuẩn bị trực tiếp cho năm học mới, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương đang khẩn trương hoàn thiện việc sắp xếp trường lớp và đội ngũ giáo viên, bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên; không để học sinh mất cơ hội học tập do thiếu trường, thiếu lớp, thiếu giáo viên, đồng thời không để xảy ra tình trạng quá tải làm ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.
Năm nay cũng là năm đầu tiên toàn quốc triển khai sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất. Các cơ sở giáo dục đã tổng hợp đặt hàng được cung cấp đủ sách giáo khoa theo nhu cầu. Ngành Giáo dục cũng đã chỉ đạo nhà xuất bản và các Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục cung cấp đầy đủ sách cho những gia đình, học sinh còn nhu cầu, bảo đảm học sinh có đủ sách phục vụ học tập.
Chúng ta đã có chính sách hỗ trợ học sinh, sinh viên các ngành sư phạm về học phí và sinh hoạt phí. Trong một vài năm qua, chính sách này đã phát huy tác dụng khá rõ, số thí sinh đăng ký vào các ngành sư phạm cũng như chất lượng đầu vào tăng mạnh.
Đối với đội ngũ nhà giáo, các chính sách về tiền lương và những chính sách hỗ trợ khác đang tiếp tục được hoàn thiện, không chỉ để thu hút, giữ chân mà còn động viên, tôn vinh nhà giáo, để các thầy cô yêu nghề và tận tâm với nghề.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng sẽ tiếp tục chỉ đạo các trường sư phạm đổi mới chương trình đào tạo giáo viên, nâng cao chất lượng và khả năng thích ứng với những yêu cầu trong bối cảnh mới. Đối với đội ngũ nhà giáo hiện có, sẽ tiếp tục tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực ngoại ngữ, năng lực số, năng lực về trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy và học.
Việc sắp xếp các trường phổ thông và cơ sở giáo dục mầm non vừa qua cũng tạo điều kiện sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ nhà giáo. Một số cán bộ quản lý có thể trở lại trực tiếp giảng dạy; một giáo viên giỏi trước đây chỉ dạy tại một trường thì sau sắp xếp có thể giảng dạy tại nhiều điểm trường. Qua đó, đội ngũ giáo viên được sử dụng hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
Các trường liên cấp nội trú tại các xã biên giới được xây dựng trong thời gian vừa qua đã cơ bản hoàn thiện để có thể đưa vào vận hành từ năm học mới. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương đã chuẩn bị các điều kiện từ tuyển sinh, tổ chức dạy và học, bố trí đội ngũ giáo viên đến công tác chăm sóc học sinh trong khu nội trú. Bên cạnh việc học, các em phải được chăm sóc đầy đủ, toàn diện, bảo đảm an toàn và đúng với mục tiêu đặt ra khi xây dựng các trường nội trú biên giới.
Để tạo công bằng và từng bước thu hẹp khoảng cách về giáo dục giữa các vùng miền, ngành Giáo dục không thể làm một mình. Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đã được Quốc hội phê duyệt, trong đó dành nguồn lực hỗ trợ các địa phương xây dựng trường lớp, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục.
Các địa phương cũng cần tiếp tục dành sự quan tâm thích đáng, trước hết là tạo điều kiện về các cơ chế, chính sách, kiên cố hóa trường học, bảo đảm đủ trường, đủ lớp, trang thiết bị và điều kiện học tập để học sinh vùng sâu, vùng xa có thể tiếp cận trường học thuận lợi hơn.
Đối với đội ngũ nhà giáo ở vùng khó, Bộ đã tham mưu ban hành các chính sách về tiền lương, phụ cấp, nhất là đối với giáo viên vùng sâu, vùng xa và các trường nội trú, nhằm thu hút và giữ chân giáo viên.
Bên cạnh đó, theo Nghị quyết 248/2025/QH15 của Quốc hội, Bộ đã hướng dẫn giao quyền điều động, luân chuyển giáo viên giữa các địa phương, địa bàn cho Sở Giáo dục và Đào tạo. Một cách làm có thể thực hiện là điều động giáo viên đến vùng khó trong một hoặc hai năm, sau đó trở về vị trí cũ. Qua đó, giáo viên giỏi có thể tham gia giảng dạy tại những địa bàn khó khăn mà không nhất thiết phải bố trí cố định lâu dài.
Đây là những vấn đề đã tồn tại trong thời gian dài. Với từng vấn đề, cần phân tích rõ nguyên nhân để có giải pháp phù hợp.
Đối với áp lực thi cử, dạy thêm, học thêm, trước hết phải nhìn lại câu hỏi vì sao học sinh chịu áp lực thi cử, vì sao phải học thêm. Một trong những nguyên nhân là chúng ta chưa đủ trường, đủ lớp, chưa đủ chỗ học phù hợp cho học sinh.
Trong năm vừa rồi, chúng tôi thấy một tín hiệu rất đáng mừng khi những chủ trương của Đảng, Nhà nước đã được triển khai vào thực tiễn. Số học sinh vào lớp 10 năm nay tăng khoảng 24% so với năm học 2025-2026. Cùng với đó, áp lực cạnh tranh vào các trường trung học phổ thông, vào lớp 10 đã giảm hẳn. Những trường biên giới được xây dựng cũng sẽ mở rộng cơ hội học tập cho các em.
Khi chúng ta chuẩn bị đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, đủ chỗ học cho các em, đồng thời đổi mới công tác tiếp nhận học sinh vào học, để các em được học ở nơi phù hợp, thì áp lực thi cử sẽ giảm. Khi áp lực thi cử giảm thì áp lực dạy thêm, học thêm và nhiều vấn đề tiêu cực khác cũng sẽ giảm theo.
Đối với gian lận, tiêu cực, một nguyên nhân là chưa tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật. Vì vậy, cần xử lý nghiêm những trường hợp sai phạm để từng bước thiết lập kỷ cương, kỷ luật trong giáo dục. Điều này không chỉ là trách nhiệm của ngành Giáo dục mà cần sự chung tay của toàn xã hội.
Quan trọng hơn, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, bản thân ngành Giáo dục phải có những thay đổi từ bên trong, những thay đổi thực chất. Ngành đã xây dựng chương trình hành động để từng nhà giáo, từng học sinh, từng nhà trường bằng những việc cụ thể xây dựng văn hóa học đường, đưa yêu cầu thực chất vào từng hoạt động giảng dạy, học tập và đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Trước hết phải chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển giáo dục. Quản lý hành chính thường nặng về quy trình, thủ tục, những hướng dẫn rất chi tiết về việc nhà trường, giáo viên hay địa phương phải thực hiện như thế nào. Quản trị phát triển giáo dục là xây dựng hành lang pháp lý, cơ chế, chính sách, chiến lược, quy chuẩn, tiêu chuẩn và hướng các địa phương thực hiện quản trị theo mục tiêu.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó có bộ chỉ số phát triển giáo dục quốc gia, bộ chỉ số phát triển giáo dục địa phương và bộ chỉ số phát triển giáo dục đại học. Việc thực hiện các chỉ số này sẽ được theo dõi, giám sát trên nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia.
Như vậy, quản trị sẽ dựa trên mục tiêu, dữ liệu và nền tảng số. Các địa phương và nhà trường được chủ động, sáng tạo trong bố trí nguồn lực, thực hiện các chính sách để đạt mục tiêu, thay vì có quá nhiều quy định đi sâu vào từng quy trình, thủ tục cụ thể. Qua đó vừa giảm thủ tục, vừa tạo không gian cho địa phương và cơ sở giáo dục phát huy tính chủ động, sáng tạo.
Cùng với đổi mới quản trị, ngành sẽ triển khai mạnh mẽ các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung nguồn lực cho những ngành, lĩnh vực thiết yếu, chiến lược của đất nước, đồng thời triển khai các chương trình đào tạo tài năng. Đào tạo phải gắn chặt với phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, kết hợp nhiệm vụ của Nghị quyết 71 và Nghị quyết 57.
Cùng với đó, Bộ sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách toàn diện nhưng có kiểm soát. Bộ đang xây dựng nền tảng giáo dục thông minh quốc gia và sẽ từng bước thử nghiệm tại một số địa phương, trước hết ở các trường phổ thông.
Nền tảng này vừa phục vụ dạy và học trực tuyến, vừa là kho tri thức, đồng thời có thể hỗ trợ người học như một “gia sư”, giúp cá thể hóa quá trình học tập. AI cũng có thể hỗ trợ giáo viên xây dựng bài giảng, kiểm tra, đánh giá; giúp việc đánh giá kiến thức, năng lực của học sinh được thực hiện thường xuyên trong cả quá trình thay vì chỉ tập trung vào kết quả cuối kỳ. Đây là cách tiếp cận “đánh giá cho việc học tập”, chứ không chỉ đánh giá kết quả học tập.
Các nhà trường và từng thầy cô cần phát huy sự chủ động, sáng tạo, từng bước làm chủ và sử dụng hiệu quả AI. Điều quan trọng là phải hướng dẫn học sinh sử dụng AI đúng cách, coi đây là công cụ hỗ trợ để học tốt hơn, học sâu hơn, đồng thời kiểm soát những tác động không mong muốn, đặc biệt là không để AI làm ảnh hưởng đến quá trình tư duy của người học.
“Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất”
Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của toàn dân, luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra đối với giáo dục và đào tạo lớn hơn, thách thức cũng nhiều hơn, đòi hỏi toàn ngành phải trách nhiệm, quyết tâm và nỗ lực hơn để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.
Tinh thần đó được thể hiện ngay trong chủ đề năm học mới: “Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất”. Tôi tin tưởng đội ngũ nhà giáo với tâm huyết và trách nhiệm nghề nghiệp sẽ nỗ lực để chuyển hóa các cơ chế, chính sách thành những kết quả cụ thể, thực chất đối với người học.
Một năm học bắt đầu với yêu cầu đưa các cơ chế, chính sách vào từng nhà trường và tạo ra kết quả thực chất đối với người học.
Các sinh viên bước vào năm thứ nhất năm nay sẽ tốt nghiệp vào khoảng năm 2030, trở thành lực lượng nòng cốt đóng góp vào tăng trưởng và mô hình phát triển mới.
Những học sinh vào lớp 1 năm nay sẽ trưởng thành vào thời điểm hướng tới mốc 2045, trở thành chủ nhân của đất nước trong một giai đoạn phát triển mới.
Học sinh, sinh viên hôm nay sẽ là những chủ nhân của đất nước trong những giai đoạn phát triển tiếp theo. Các em sinh viên bước vào năm thứ nhất năm nay sẽ tốt nghiệp vào khoảng năm 2030, trở thành lực lượng nòng cốt đóng góp vào tăng trưởng và mô hình phát triển mới của đất nước. Những học sinh vào lớp 1 năm nay sẽ trưởng thành vào thời điểm hướng tới mốc 2045, trở thành những chủ nhân của đất nước trong một giai đoạn phát triển mới.
Vì vậy, những đổi mới hôm nay trong mỗi nhà trường có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của người học, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển của đất nước trong tương lai. Ngành Giáo dục sẽ tiếp tục nỗ lực cùng các nhà trường, đội ngũ nhà giáo, học sinh, sinh viên để đáp ứng sự quan tâm và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội.
Từ những học sinh bước vào lớp 1 đến những sinh viên chuẩn bị gia nhập thị trường lao động, mục tiêu cuối cùng của đổi mới giáo dục là tạo ra những chuyển biến cụ thể, thực chất đối với mỗi người học.